Dossier Slavernijverleden
Op 1 juli 1863 werd in Suriname en de Nederlandse eilanden in het Caribisch gebied de slavernij afgeschaft. Ruim 45.000 tot slaaf gemaakten werden hierdoor vrijgemaakt.
Sinds 2009 wordt in Amsterdam deze gebeurtenis als een landelijke herdenking georganiseerd onder de naam Keti Koti.
Deze naam komt uit het Sranantongo, na het Nederlands de 2e taal van Suriname, en betekent ‘ketenen gebroken’. In Suriname heet deze dag officieel ‘Dag der Vrijheden’, maar het wordt ook wat informeler ‘kettingsnijden’ genoemd. Veel Surinamers lopen op die dag in feestelijke, kleurrijke en traditionele kledij.
Sinds 2023 is Keti Koti opgenomen op de lijst van Nederlands immaterieel erfgoed.
Breda en het Slavernijverleden
Breda was weliswaar geen handelsstad of kamer van de Verenigde Oost Indische Compagnie (VOC) of de West Indische Compagnie (WIC), maar heeft net als andere (middel)grote steden een ook haar aandeel gehad in het slavernijverleden van Nederland.
Ook in Breda woonden eigenaren van plantages. Zo was Kwatta een plantage in Suriname van Bredase eigenaren. Na de afschaffing van de slavernij werd in 1883 de Kwatta chocoladefabriek in Breda gevestigd. Het familiekapitaal van de ondernemersfamilie van Emden is voor een aanzienlijk deel verdiend met slavenplantages in Suriname. In 1977 sluit het bedrijf in Breda haar deuren en leeft het merk in België voort als producent van ontbijtproducten.
Een ander gegeven in relatie tot slavernij is De Vrede van Breda. Deze overeenkomst werd in 1667 in het Nassaukasteel in Breda ondertekend door de Republiek der Nederlanden en Charles II van Engeland en betekende het einde van de tweede Engelse Zeeoorlog. In het verdrag werd afgesproken dat de Republiek der Nederlanden Suriname zou behouden. Net als de Bovenwindse eilanden, het Molukse eiland Run en een aantal forten aan de kust van West-Afrika. Deze forten waren nodig voor de slavenhandel. De Vrede van Breda had als gevolg dat de slavenhandel door zowel de Republiek der Nederlanden als Engeland door kon groeien.
Het Stadsarchief Breda zal in de toekomst verder onderzoek doen naar het slavernijverleden in Breda.
De keuze van.....
Gastcollectioneur Grace Courtar

'Ik heb lang getwijfeld tijdens het samenstellen van deze collectie: welke boeken doen écht recht aan de geschiedenis, het heden en de doorwerking van het slavernijverleden in onze samenleving? Uiteindelijk koos ik voor een reeks titels die samen een rijk en veelzijdig beeld schetsen – van historisch besef tot persoonlijke verhalen en actuele reflecties.'- gastcollectioneur Grace Courtar, Beleidsmaker, Strateeg, bestuurder Comité 30 juni/1 juli Breda
Wij slaven van Suriname / Auteur: Anton de Kom
Een klassieker waarin Anton de Kom de geschiedenis van de slavernij en kolonisatie van Suriname beschrijft en verbindt met de strijd voor gelijkheid.
Een boek dat iedereen gelezen moet hebben om de fundamenten van het koloniale verleden en de strijd voor vrijheid te begrijpen.
Keti Koti / Janice Deul
Een toegankelijk en kleurrijk boek dat de betekenis van Keti Koti uitlegt, inclusief de geschiedenis, de rituelen en de actuele relevantie. Een vrij nieuw boek (2023) waarin op toegankelijke en heldere wijze wordt uitgelegd wat Keti Koti is en waarom deze dag voor zoveel mensen van grote betekenis is.
Radicale rechtvaardigheid / Nani Jansen Reventlow
In Radicale rechtvaardigheid laat mensenrechtenadvocaat Jansen Reventlow zien hoe onze maatschappij en ons rechtssysteem nog steeds doordrenkt is van koloniale structuren.
Het antiracisme handboek / Chanel Matil Lodik
Persoonlijke verhalen over discriminatie en racisme, gecombineerd met praktische tips en handvatten voor verandering. Diversiteits- en inclusie-expert Chanel Matil Lodik laat in dit boek zien waarom het belangrijk is om je met antiracisme bezig te houden en hoe je actief kunt bijdragen aan een inclusieve samenleving.
De Goede Immigrant / Anousha Nzume, Ebissé Rouw en Mariam El Maslouhi
Een bundel essays waarin schrijvers van kleur hun ervaringen met migratie, identiteit en racisme in Nederland delen. De bundel geeft het podium aan de mensen over wie vaak wordt gedebatteerd en gesproken – ze komen nu zelf aan het woord.
Onder de Paramariboom / Johan Fretz
Een persoonlijke, ontroerende zoektocht naar afkomst, familiebanden en identiteit. Ondanks de lichte toon worden er serieuze thema’s behandeld. Een waardevol boek voor een ieder die zich wil verdiepen in de emotionele kant van de koloniale doorwerking.
Tevens het Nederland Leest-boek van november 2025, gericht op de leeftijdscategorie van 15 tot 18-jarigen.
Draden van Ons Nederlandse Slavernijverleden
Draden van ons Nederlandse Slavernijverleden brengt op een bijzondere manier de verhalen van het slavernijverleden in Noord-Brabant samen in een monumentaal, verhalend wandkleed. In het voorjaar van 2025 is er door een flinke groep makers in Breda hard gewerkt aan dit bijzondere project. Iedereen was welkom om hieraan deel te nemen.
Waar lange tijd werd gedacht dat de koloniale geschiedenis vooral het westen van ons land betrof, maar niets blijkt minder waar te zijn. Ook in Noord-Brabant zijn vele sporen van deze geschiedenis terug te vinden. Vanaf februari 2025 werd er daarom door heel Noord-Brabant samengewerkt aan een monumentaal wandkleed van 35 x 2,5 meter. Inwoners werden uitgenodigd om deel te nemen aan het maakproces van dit wandkleed.
In Breda namen Nieuwe Veste, Grote Kerk Breda en Stedelijk Museum het initiatief om een deel van het wandkleed samen te stellen. Diverse partners, zoals Stichting Herdenking Afschaffing Slavernijverleden Breda, Comité 30-6/1-7 en Stadsarchief zijn betrokken bij de realisatie van het wandkleed. Kunstenaar en ontwerper Victor Sonna (1977, Kameroen) maakte het ontwerp voor het Brabantse wandkleed.
Het complete wandkleed van Draden van ONS - Noord-Brabant (35 meter!) is vanaf 22 juli t/m 9 november 2025 te zien in het Textielmuseum in Tilburg. Naar verwachting komt het totale wandkleed in het voorjaar van 2026 naar Breda.
Slavernijverleden informatief
Slavenschip De Zorg
Siddharth Kara
Een vrije geest
Marita Mathijsen
Aan de Surinaamse grachten
Fansi's stilte
Tessa Leuwsha
Bloed in de rivier
Marjoleine Kars
De Dageraad
Annejet van der Zijl
Geschiedenis van de Nederlandse slavenhandel
P.C. Emmer
Katoen
Sven Beckert
Ooggetuigen van de Nederlandse slavernij
Karwan Fatah-Black
De Zanzibardriehoek
Martin Bossenbroek
Het slavenschip
Marcus Rediker
Slavernij en beschaving
Karwan Fatah-Black
Slavernij herbezien
Met Hollandse bedaardheid
Dirk J. Tang
De slavernij in Oost en West
Walcherse ketens
Gerhard de Kok
Nederland
Dienke Hondius
Nederlands slavernijverleden
Henk den Heijer
Het koloniale verleden van Rotterdam
Daar werd wat gruwelijks verricht
Reggie Baay
Wij slaven van Suriname
Anton de Kom
De grootste slavenhandelaren van Amsterdam
Ramona Negron
De opstand van Tula
Robin Raven
De overlevenden van de Clotilda
Hannah Durkin
Doorwerking slavernij in het heden
Kolonialisme!
Martin Bossenbroek
Ik ga strijden moeder
Astrid H. Roemer
De nieuwe koloniale leeslijst
Barracoon
Zora Neale Hurston
Kind aan de ketting
Tussen de wereld en mij
Ta-Nehisi Coates
De vloek van de nootmuskaat
Amitav Ghosh
De toekomst van het verleden
Waldo Heilbron
Staat en slavernij
Wie zijn mijn voorouders
Ianthe Sahadat
Hallo witte scholen
Anousha Nzume
De voorhoede
Boudewijn Geels
Ik hoop
Rudy O. Asibey
Opgroeien in kleur
Judi Mesman
Rotterdam, een postkoloniale stad in beweging
Het land van Onverwagt
Sergio Vyent
In wat voor land leef ik eigenlijk?
Karin Amatmoekrim
Jaguarman
Raoul de Jong
Vandaag vrij, altijd vrij
Anton de Kom
Romans
James
Percival Everett
Vrij stroomt de rivier
Eleanor Shearer
De zon in andermans land
Ingrid Chen
Hoe duur was de suiker?
Cynthia Mc Leod
De zwarte met het witte hart
Arthur Japin
Het gym
Karin Amatmoekrim
Onzichtbare man
Ralph Ellison
De ondergrondse spoorweg
Colson Whitehead
Onder de tulpenboom
Michelle Shocklee
Onder de paramariboom
Johan Fretz
Een daad van barmhartigheid
Toni Morrison
Weg naar huis
Yaa Gyasi
Ik ben jullie meester
Jeffrey Spalburg
Charlatan
Zadie Smith
Paradijs
Abdulrazak Gurnah
Het lied van de goden
Reggie Baay
Het lied van de geesten
Jesmyn Ward
Jeugdboeken
Slavernij en Nederland
Karin van Hoof
Slavernij
Susanne Neutkens
De reis van Syntax Bosselman
Arend van Dam
Nona terug in de tijd 2 : de opstand
Monica M C Clarinda
Overal feest
Ellen Brudet
Nona speciaal
Monica M.C. Clarinda
Racisme
Arike Oke
Racisme: stop de pijn
Naima Charkaoui
Aaf graaft door
Nienke Berends
Suikerland
Henna Goudzand Nahar
Schoenen voor een slaaf
Joyce Pool, Peter Nuyten
Anansi de spin
Iven Cudogham
Tori
Brian Elstak
De avonturen van Huckleberry Finn
Mark Twain
Beminde
Toni Morrison
De VOC
Susan Schaeffer
De reis van Manie Schaafijs
Zindzi Zevenbergen
Op de rug van Bigi Kayman
Henna Goudzand Nahar
De opdracht van Tula
Robin Raven
Waarom Anansi de oceaan overstak
Henna Goudzand Nahar
De storm steekt op
Timothée de Fombelle
Morgen ben ik vrij
Het meisje met de zaadjes in het haar
Nancy Bosmans
Keti Koti in de bibliotheek
Meer dan 200 jaar is slavernij een onderdeel geweest van de Nederlandse samenleving. Het kan niet anders dan dat dit sporen heeft in het heden (bijvoorbeeld toeslagenaffaire, politiegeweld, maar ook onze welvaart).
Door Keti Koti te vieren, kunnen we die sporen blijven zien en samenwerken om deze ten goede te keren.
Bibliotheken zijn immers plekken voor ontmoeting, dialoog en bewustwording. Keti Koti biedt een uitgelezen kans om bij te dragen aan een inclusieve samenleving waarin ruimte is voor gedeelde en ongemakkelijke geschiedenis.
CHARACTERS: Voices in Type - schilder mee
Met CHARACTERS: Voices in Type maken we een statement over vrijheid geïnspireerd door Anton De Kom.
Op verzoek van Graphic Matters ontwierp de Amerikaanse ontwerper Tré Seals WIJ, een gloednieuw lettertype, geïnspireerd door het leven en de waarden van De Kom. Dit lettertype vormt de basis voor een typografische muurschildering aan de Markkade 19 van ruim 100 meter lang, ontworpen door Civilization.
Maak mee zichtbaar wie gehoord moet worden!
De muurschildering wordt op donderdag 2 en vrijdag 3 oktober gerealiseerd. Geen gewone schilderklus, maar een gezamenlijke uiting van verzet, representatie en trots. We zoeken jongeren, studenten, buurtbewoners, ontwerpers en jou om mee te schilderen aan dit gedeelde verhaal.
Help mee en word onderdeel van een collectief kunstwerk dat een vergeten stem opnieuw hoorbaar maakt.
Erfenissen van de Nederlandse Slavernij
Wat betekent de erfenis van het Nederlandse slavernijverleden voor mensen in het hier en nu?
Negen persoonlijke geschiedenissen uit verschillende werelddelen vertellen dat in de pop-up tentoonstelling Erfenissen van de Nederlandse slavernij.
De expositie was in voorjaar 2025 te zien in Nieuwe Veste. De verhalen blijven beschikbaar via de website Negen verhalen van het Nationaal Archief.
1863 of 1873?
Wanneer werd de slavernij nou (echt) afgeschaft?
De afschaffing van de slavernij door Nederland in 1863 betekende in het Caribisch gebied de onmiddellijke vrijlating van tot slaaf gemaakten.
Voor de plantages in Suriname werd echter wettelijk vastgelegd dat zij nog 10 jaar onder toezigt van den staat zouden vallen.
Ga zelf op onderzoek uit
Onderzoek jouw eigen (slavernij)verleden aan de hand van deze vrij toegankelijk bronnen:
Naar schatting heeft 98% van de Nederlanders buitenlandse voorouders. Sporen van migranten zijn overal te vinden. In archieven, musea en bij jou thuis. Wat is jouw relatie met migratiegeschiedenis? Deze website geeft in inkijkje in de (on)vrijwillige migratiestromen.
Centrum voor familiegeschiedenis (CBG)
Op deze website van het centrum voor familiegeschiedenis staat een duidelijk stappenplan om te starten met het uitpluizen van jouw eigen familiegeschiedenis. De site bevat ook een speciale themapagina Slavernijverleden met handige links
Het internationale instituut voor sociale geschiedenis (IISG) heeft een website met veel verwijzingen en literatuur over publicaties over het slavernijverleden.
Nationaal Archief
Doorzoek 30 bronnen over het Nederlands slavernijverleden.
Website over het Nederlandse koloniale slavernijverleden en de rol die (de voorlopers van) de Nederlandse staat hierin had. Het verbindt de vroegste vormen van slavernij aan de doorwerkingen tot aan vandaag.
In Delpher kun je gratis miljoenen historische teksten, woord voor woord doorzoeken. Ze komen uit de collecties van de KB nationale bibliotheek en bijna 200 andere onderzoeksinstellingen. Er staan o.a. meer dan 218.000 artikelen uit kranten op Delpher als je de term slaven intikt waarvan 1791 artikelen uit de 17de eeuw.